Wyniki finansowe towarzystw ubezpieczeniowych w okresie III kwartałów 2008 roku raport GUS

Wyniki finansowe towarzystw ubezpieczeniowych w okresie III kwartałów 2008 roku raport GUS

Rynek ubezpieczeniowy w Polsce rozwija się głównie pod wpływem popytu gospodarstw
domowych na ubezpieczenia na życie oraz szybko zwiększającej się w minionych latach liczby zarejestrowanych samochodów osobowych. Coraz bardziej zauważalny wpływ na strukturę produktową tego rynku wywiera także wzrost zapotrzebowania ludności na ubezpieczenia finansowe i rozszerzanie przymusowych2 ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej na nowe grupy zawodowe. Ubezpieczenia przedsiębiorstw odgrywają nieporównanie mniejszą rolę, zaś ubezpieczenia morskie, lotnicze, transportowe stanowią zaledwie margines rynku, podobnie ja reasekuracja czynna. W tych warunkach potencjał kapitałowy zakładów ubezpieczeń nie jest w pełni wykorzystywany, co pozwala im na zachowanie przyjmowanych do ochrony ryzyk w ubezpieczeniach bezpośrednich na udziale własnym, a tym samym ogranicza kontrakty na usługi reasekuratorów. Rynek, zarówno w segmencie ubezpieczeń na życie jak i pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych jest bardzo skoncentrowany, choć przewaga największych i najstarszych firm powoli maleje pod wpływem konkurencji zakładów przejętych przez zagranicznych inwestorów, bądź założonych w Polsce przez ponadnarodowe koncerny ubezpieczeniowe. Zjawiskiem pozytywnym jest stopniowe upodabnianie się struktury działowej polskiego rynku ubezpieczeń do struktury rynku krajów o długiej tradycji ubezpieczeniowej, a także wypełnianie (w ujęciu zagregowanym) ustawowych wskaźników bezpieczeństwa przez towarzystwa ubezpieczeniowe. Korzystne jest także pojawianie się nowych produktów ubezpieczeniowych, wzorowanych na standardach światowych, bo choć zainteresowanie nimi nabywców nie jest na razie duże, w przyszlości – w miarę wzrostu zamożności społeczeństwa i wyższej świadomości ubezpieczeniowej – powinno wzrastać. Utrzymujące się od wielu lat tendencje rozwoju rynku, jak i wydarzenia z ostatnich miesięcy 2007 r. i pierwszych trzech kwartałów br. miały istotny, choć raczej niekorzystny wpływ na przebiegi ubezpieczeń, a zatem i rentowność działalności ubezpieczeniowej. Za najważniejsze zjawiska, zaobserwowane na rynku ubezpieczeń w ciągu minionego roku można uznać:
• wycofywanie się rozczarowanych klientów z ubezpieczeń na życie połączonych
z funduszem inwestycyjnym,
• bardzo wysoki wzrost składki z tradycyjnych polis na życie,
• duże straty w ubezpieczeniach komunikacyjnej OC, częściowo zrekompensowane
poprawą wyniku technicznego w innych grupach ubezpieczeń,
• znaczne straty poniesione w operacjach papierami wartościowymi przez
ubezpieczycieli w dziale I oraz zbyt niski stan ich środków własnych w relacji do
składki na udziale własnym,
• bardzo dobre efekty działalności lokacyjnej zakładów ubezpieczeń nie na życie.
***
W dniu 30 września 2008 r. zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej
w Polsce miało sześćdziesiąt osiem zakładów ubezpieczeń (przed rokiem sześćdziesiąt siedem); działalność w ubezpieczeniach na życie (dział I) prowadziło trzydzieści jeden towarzystw, pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe (Dział II) obsługiwało trzydzieści sześć firm. Spośród posiadających licencje firm jedna nie sprzedała jeszcze żadnej polisy, jeden zakład był w likwidacji od 2000r. Większość firm ubezpieczeniowych miała formę organizacyjną spółki akcyjnej (trzydzieści jeden w dziale I i dwadzieścia osiem w dziale II), spośród dziewięciu towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, dwa prowadziły ubezpieczenia na życie. W dziale I istniały tylko zakłady prywatne, w dziale II w dwu firmach wystąpiła przewaga kapitału publicznego. W towarzystwach zorganizowanych w formie spółek akcyjnych (dwudziestu czterech w dziale I i dwudziestu dwu w dziale II) dominował kapitał zagraniczny, TUW-y (z wyjątkiem dwu – po jednym w każdym dziale) miały przewagę polskich udziałowców. Pełny zakres ubezpieczeń w dziale I utrzymywało dziewięć zakładów, osiem prowadziło ubezpieczenia w czterech grupach (grupa 1 i 5 w kombinacji z dwiema innymi grupami ubezpieczeń na życie). Dziewięć towarzystw oferowało ubezpieczenia w trzech grupach, z tego siedem firm – ubezpieczenia na życie i na życie z funduszem inwestycyjnym w powiązaniu z ubezpieczeniem wypadku i choroby, dwa zakłady wybrały zamiast inwestycyjnych ubezpieczenia rentowe. Cztery zakłady ubezpieczały tylko ryzyka z grup 1 i 5. Dwie należące do zagranicznych akcjonariuszy spółki w dziale I, obok ubezpieczeń bezpośrednich zajmowały się także reasekuracją czynną. W dziale II tylko trzy największe towarzystwa miały uprawnienia na prowadzenie wszystkich osiemnastu grup ubezpieczeń bezpośrednich, dwa – w siedemnastu grupach ryzyka. Siedemnaście firm przyjmowało do ochrony ryzyka sklasyfikowane w więcej niż dziesięciu grupach, ale istniały także dwie wąsko wyspecjalizowane firmy w zakresie ryzyk finansowych (grupa 16 i 17). Ubezpieczenie ogólnej odpowiedzialności cywilnej (grupa 13) oferowało trzydzieści zakładów, ubezpieczenia ogniowo-kradzieżowe – dwadzieścia siedem (grupa 8) i dwadzieścia dziewięć (grupa 9), ubezpieczenie NNW (grupa 1), często sprzedawane w pakietach wraz z innymi produktami – dwadzieścia dziewięć, autocasco (grupa 3) – dwadzieścia 3 siedem, ubezpieczenia komunikacyjnej OC (grupa 10) – dwadzieścia sześć. Ubezpieczenia, na które nie ma dużego popytu, takie jak np. ubezpieczenie pojazdów szynowych (grupa 4) prowadziło tylko sześć towarzystw. Zaledwie kilka towarzystw przyjmowało do ochrony ryzyka lotnicze i morskie (grupy 5-6 oraz 11-12); pole w tych ubezpieczeniach jest obecnie niewielkie, a ponadto są to ubezpieczenia wymagające dużego doświadczenia, wysokich kapitałów własnych i głębokiej reasekuracji. Reasekuracją czynną w dziale II zajmowało się rzynaście zakładów (w tym jeden powołany wyłącznie w tym celu), ale żaden nie pokrywał wszystkich klas ryzyka (z dziesięciu możliwych, osiem klas pokrywały dwa zakłady, sześć kolejnych – od trzech do sześciu klas, reszta – jedną-dwie klasy). Suma bilansowa rynku ubezpieczeń gospodarczych ogółem na koniec września br. wyniosła 140 011 mln zł (wzrost w ciągu roku o 11,3%), z tego na dział I przypadało 87 709 mln zł (o 11,7% więcej niż przed rokiem), na dział II – 52 302 mln zł (o 10,6 % więcej niż w końcu września ub. roku). Nieco wyższa dynamika w segmencie ubezpieczeń na życie (o 1,1 pkt proc.) nie miała istotnego wpływu na proporcje działowe aktywów firm ubezpieczeniowych, określone
w głównej mierze wielkością lokat. Na towarzystwa ubezpieczeń na życie przypadało 62,6%
aktywów ogółem (wzrost o 0,2 pkt proc.), na pozostałe zakłady 37,4% (spadek o 0,2 pkt proc.). Kapitałową przewagę działu I generowały aktywa netto ubezpieczeń na życie, gdzie ryzyko lokaty ponosi ubezpieczający, które nie występują w bilansach zakładów majątkowych. Wartość tej pozycji obniżyła się jednak w analizowanym okresie do 29 806 mln zł (o 6 465 mln zł, tj. o 17,8%), po odpływie części środków klientów, których zniechęciła niska stopa zwrotu z funduszy inwestycyjnych3, a także jako skutek korekty bilansowej wartości portfela inwestycji. Lokaty środków własnych w obu działach ubezpieczeń wzrosły: w ubezpieczeniach na życie do 53 620 mln zł (o 36,4%), w pozostałych ubezpieczeniach osobowych i majątkowych do 44 517 mln zł (o 9,0%). O wysokiej dynamice lokat w dziale ubezpieczeń na życie zdecydował głównie ponad pięciokrotny wzrost lokat terminowych w instytucjach kredytowych oraz wzrost (o 2,5%) zaangażowania w dłużnych papierach wartościowych o stałej kwocie dochodów. Lokaty zakładów na życie w papiery o zmiennej kwocie dochodu (udziały, akcje, certyfikaty inwestycyjne) obniżyły się (o 5,9%), ale nie miało to znaczącego wpływu na dynamikę lokat finansowych tego działu. W dziale II lokaty finansowe wzrosły do 36 588 mln zł (o 11,6%), na co wpłynęły wyższe lokaty w instytucjach kredytowych (o 30,2%) i papiery wartościowe o stałej kwocie dochodu
(wzrost wartości bilansowej o 17,8%). Negatywnie na dynamikę lokat finansowych zakładów
ubezpieczeń majątkowych wpłynęły walory o zmiennej stopie procentowej (spadek o 14,7%).
Utrzymało się, podobnie jak w poprzednich okresach sprawozdawczych, znacznie większe
zaangażowanie ubezpieczycieli działu II niż I w podmiotach podporządkowanych. Tego typu
inwestycje wyniosły na koniec września br. odpowiednio 7 172 mln zł i 1 407mln zł, po spadku udziałów firm nie na życie o 1,5% i wzroście udziałów towarzystw życiowych o 3,8%. Główną pozycją pasywów były rezerwy techniczno ubezpieczeniowe, które – łącznie dla całego rynku – ukształtowały się w końcu września br. na poziomie 99 675 mln zł (o 12,0% więcej w porównaniu z analogicznym okresem ub. roku). Rezerwy te w ubezpieczeniach na życie wyniosły 73 223 mln zł (wzrost o 12,9%), mimo zredukowania do 29 773 mln zł (o 18,2%) rezerwy ubezpieczeń na życie, gdy ryzyko lokaty ponosi ubezpieczający. Największą wartość i dynamikę miała rezerwa ubezpieczeń na życie, która zwiększyła się do 40 453 mln zł (o 56,3%)4. Pozostałe rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe w dziale I były kwotowo niewielkie, toteż ich wzrosty i spadki nie wywarły istotnego wpływu na wartość i stopę wzrostu rezerw w segmencie 4 ubezpieczeń na życie. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe w dziale II wyniosły 26 452 mln zł (wzrost o 9,7%), na co wpłynęło podniesienie rezerwy składek i na pokrycie ryzyka niewygasłego do 10 768 mln zł (o 16,2%) oraz rezerw szkodowych do 14 786 mln zł (o 7,4%). O bezpieczeństwie funkcjonowania zakładów ubezpieczeń, obok rezerw adekwatnych do przyjętego do ochrony ryzyka, decyduje dostosowany do wymogów ostrożnościowych poziom kapitałów (środków) własnych. Łącznie, na koniec września br. kapitały te wyniosły ogółem 34 536 mln zł (o 9,0% więcej niż na koniec września 2007r.). Kapitał własny towarzystw na życie zwiększył się z 10 766 mln zł do 10 840 mln zł (o 0,7%), w firmach chroniących pozostałe ryzyka osobowe i majątkowe z 20 915 mln zł do 23 696 mln zł (o 13,3%). Kapitał podstawowy w obu działach ubezpieczeń miał zbliżoną wartość – 2 490 mln zł w dziale I i 2 725 mln zł w dziale II, ale dynamikę wyższą w ubezpieczeniach na życie (wzrost w ciągu roku o 10,0% wobec 3,5%). Kapitał
własny w segmencie ubezpieczeń na życie był ponad dwukrotnie mniejszy w porównaniu z działem ubezpieczeń majątkowych, ze względu na niższą wartość kapitału zapasowego (odpowiednio: 6 586 mln zł i 12 816 mln zł) oraz gorszy wynik finansowy roku bieżącego (2 171 mln zł i 3 453 mln zł). Ujemnie na kapitały własne w obu działach wpływały nierozliczone straty z lat ubiegłych (1 134 mln zł w dziale I i 1 151 mln zł w dziale II).
Składka przypisana brutto na rynku ubezpieczeń wyniosła ogółem 44 871 mln zł (wzrost
o 38,6% w porównaniu z końcem września ub. roku), z tego w ubezpieczeniach na życie
29 481 mln zł (o 57,0% więcej niż przed rokiem), w pozostałych ubezpieczeniach osobowych
i majątkowych 15 390 mln zł (wzrost o 13,2%). Towarzystwa z przeważającym kapitałem
zagranicznym zebrały łącznie 49,7% składki brutto (przed rokiem 56,8%). Udział tej grupy
ubezpieczycieli obniżył się z 64,7% do 49,8% w ubezpieczeniach działu I, ze względu na spadek zainteresowania ubezpieczeniami grupy 3, zaś w pozostałych ubezpieczeniach osobowych i majątkowych wzrósł z 45,9% do 49,5%. Po uwzględnieniu odpisów na rezerwy składki i na ryzyko niewygasłe oraz rozliczeń z reasekuratorami, składka (zarobiona na udziale własnym netto) wyniosła łącznie 41 675 mln zł (wzrost w skali roku o 41,2%); w dziale I wzrosła ona do 28 952 mln zł (o 56,6%), w dziale II do 12 723 mln zł (o 15,4%)5.
Odszkodowania i świadczenia brutto wypłacone w ciągu trzech kwartałów br. wzrosły
ogółem do 19 114 mln zł (o 32,4% w stosunku do analogicznego okresu poprzedniego roku), z tego w ubezpieczeniach na życie do 11 630 mln zł (wzrost o 49,7%), w pozostałych ubezpieczeniach osobowych i majątkowych do 7 484 mln zł (wzrost o 12,3%). Odszkodowania i świadczenia (wypłacone na udziale własnym) wyniosły 18 452 mln zł (o 34,5% więcej niż przed rokiem) przy niewielkim spadku udziału reasekuratorów (do 662 mln zł, tj o 7,0%). Wzrost stanu rezerw utrzymał się na poziomie poprzedniego roku i wyniósł 948 mln zł. Odszkodowania i świadczenia ogółem wzrosły do 19 326 mln zł (o 31,4%). Wzrost ten był w znacznej części spowodowany odszkodowaniami i świadczeniami w dziale I, które zwiększyły się do 11 725 mln zł (o 50,6%), ze względu na bardzo znaczne podniesienie rezerwy na życie na udziale własnym o 13 336 mln zł, czego nie zrównoważyło zmniejszenie o 6 196 mln zł stanu rezerw na udziale własnym dla ubezpieczeń na życie, gdy ryzyko ponosi ubezpieczający. Stosunkowo umiarkowany (w porównaniu z działem I) wzrost odszkodowań i świadczeń w dziale II do 7 601 mln zł (o 9,8%) wynikał z mniejszych obciążeń z tytułu utrzymania na wymaganym poziomie rezerw szkodowych. Wynik techniczny (w ujęciu zagregowanym) ukształtował się na poziomie 3 555 mln zł (3 778 mln zł przed rokiem), z tego wynik w ubezpieczeniach na życie wyniósł 2 620 mln zł, 5 w majątkowych – 935 mln zł (pogorszenie odpowiednio o ok. 187 mln zł i 36 mln zł). Na przebieg ubezpieczeń na życie niekorzystny wpływ wywarła zmiana struktury portfela ubezpieczeń, a zwłaszcza bardzo wysoka dynamika ubezpieczeń grupy 1, która pociagneła za sobą obowiązek znacznego podniesienia stanu rezerw. W ubezpieczeniach majątkowych strata techniczna w komunikacyjnej OC powiększyła się do 257 mln zł (przed rokiem strata wyniosła 11 mln zł), co częściowo zrównoważyły lepsze przebiegi innych ubezpieczeń (przede wszystkim finansowych, ale także NNW, cargo, ogólnej OC i assistance). Zysk techniczny osiągnęło 38 ubezpieczycieli (w dziale I – 21, w dziale II – 17), stratę techniczną wykazało 30 towarzystw (w dziale I – 11, w dziale II – 19) Łączny wynik finansowy brutto rynku ubezpieczeń wyniósł 6 433 mln zł i był o 771 mln zł wyższy w porównaniu z analogicznym okresem ub. roku. Towarzystwa w dziale I wypracowały nadwyżkę rzędu 2 640 mln zł, a więc ich wynik był o 813,0 mln zł gorszy niż przed rokiem, natomiast w dziale II wynik w kwocie 3 793 mln zł był lepszy o 1 584 mln zł. Spadek wyniku finansowego brutto ubezpieczycieli na życie spowodowało nie tylko (wyżej wspomniane) obniżenie wyniku technicznego, ale także mniejsze o ponad 588 mln zł przychody netto z działalności lokacyjnej. W pozostałych ubezpieczeniach osobowych i majątkowych działalność lokacyjna wygenerowała przychody netto o 1 997 mln zł wyższe niż przed rokiem, co zdecydowało o wyniku finansowym brutto towarzystw realizujących te ubezpieczenia. Podatek dochodowy (ok. 340 mln zł) nieco obniżył się w porównaniu z analogicznym okresem ub. roku. Na wynik finansowy netto – 5 624 mln zł złożył się wynik ubezpieczycieli w dziale I – 2 171 mln zł (mniejszy niż przed rokiem o 701 mln zł) i towarzystw w dziale II – 3453 mln zł (o 1587 mln zł większy niż przed rokiem). Zyski netto wygospodarowało 48 towarzystw (w dziale I – 22, w dziale II – 26), stratę poniosło 20 zakładów (w dziale I – 10, w dziale II – 10). Wskaźniki bezpieczeństwa działalności ubezpieczeniowej po trzecim kwartale br. Były nadal bardzo wysokie w stosunku do wymaganego ustawowego poziomu, chociaż obniżyły się w relacji do analogicznego okresu ub. roku. Wskaźnik monitorowania działalności spadł z 514,7% do 449,3% (o 65,4 pkt proc.), na co wpłynął spadek tego wskaźnika w dziale I z 349,2% do 269,7% (o 79,5 pkt proc.) i z 696,9% do 665,5% w dziale II (o 31,4 pkt proc.). Wskaźnik pokrycia rezerw
lokatami w dziale I utrzymał się w granicach normy, zaś w dziale II był o ponad 50 pkt proc.
wyższy od ustawowych wymogów. Do niepokojaco niskiego poziomu (33,7%) obniżył się
współczynnik wypłacalności w dziale I, co jest spowodowane zbyt niską wartością środków
własnych w relacji do przypisanej składki i zapewne będzie przesłanką dokapitalizowania
zakładów, które nie posiadają adekwatnych do przyjętego ryzyka kapitałów własnych lub
odwołania się do wsparcia reasekuratorów. W dziale II współczynnik wypłacalności spadł o 8,8 pkt proc. w porównaniu z analogicznym okresem ub. roku z uwagi na wzrost przypisu składki, ale poziom tego wskaźnika pozostał wysoki. Potencjał kapitałowy firm majątkowych nie był więc wykorzystany ze względu na brak możliwości zwiększenia dystrybucji polis na inne, niż komunikacyjne, grupy ubezpieczeń. Szkodowość brutto na udziale własnym obniżyła się w obu działach (w ubezpieczeniach na życie z 42,2% do 40,5%, w pozostałych ubezpieczeniach osobowych i majątkowych z 62,7% do 59,7%). Korzystny wpływ na przebieg ubezpieczeń miała wyższa dynamika przypisu składki od dynamiki kosztów administracyjnych (wskaźnik tych kosztów w dziale I obniżył się z 5,7% do 4,0%, w dziale II z 10,1% do 9,0%). W ubezpieczeniach na życie obniżył się także wskaźnik kosztów akwizycji (z 10,5% do 8,9%), podczas gdy w ubezpieczeniach nie na życie wskaźnik ten wzrósł z 16,5% do 17,3%. Nie wystarczyło to jednak dla utrzymania wyniku technicznego na poziomie sprzed roku, co w warunkach wysokiej dynamiki składki zarobionej na udziale własnym obrazuje niższy wskaźnik rentowności działalności technicznej: w dziale I

Comments are closed.